أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

138

قانون ( فارسى )

جزئيات ديگر فرقهايى دارد : اگر مادهء بلغم متعفن شدهء سبب تب ، بلغم شورمزه يا بلغم شيرين‌مزه يا بلغم شيشه‌اى و يا بلغم ترش‌مزه باشد ، ممكن است حالت تبى را به وجود آورند كه آن را قروموديوس ( سرماى بسيار سخت ) نامند . كه در اين حالت تب ، بدن احساس گرما نمىكند و سرما تا بخواهى هست . اگر حالت تب سرماى سخت ناشى از بلغم شور يا بلغم شيرين باشد ، بايد به نرمى و با داروى آسان و كم‌شدت بيمار ملين شود . دارو بايد تا اندازه‌اى سردىبخش هم باشد . اگر تب سرماى سخت از اثر متعفن شدن مادهء خلط بلغم شيشه‌اى يا بلغم ترشمزه باشد ، بايد داروى ملين ، شديد و قوىتر باشد . اگر تب سرماى سخت ناشى از بلغم متعفن شدهء شور يا شيرين باشد ، به داروهايى نياز هست كه خلط را از هم بپاشند و آن را قطعه‌قطعه كنند و داراى نيروى گرمىبخش باشد ، امّا نه اينكه زياد گرمىبخش و در عين حال بسيار خشكاننده باشد . اگر تب سرماى سخت از بلغم شيشه‌اى يا بلغم ترشمزه باشد ، بايد وسايلى در علاج به كار روند كه گرمىبخش و تندمزاج باشند ؛ كه گرماى دارو ماده را نرم گرداند و تندمزاجى دارو آن را قطعه‌قطعه كند . بويژه اگر در اين حالت بلغم متعفن شده با مادهء سودايى مخلوط باشد ، استعمال علاج گرم مزاج و تندمزاج حتما لازم است . داروهاى داراى اين خاصيتها - كه گرم‌مزاج و گرمىبخش و تندمزاج باشند - عبارتند از : داروى زيره‌اى ، معجون گوگرد ، غذاهاى شور نمك سود . بهترين و سازگارترين داروهايى كه در علاج تب ناشى از بلغم به ترتيب بايد تجويز كنى از قرار زير است : از روز اول تا يك هفته گلنگبين بخورند و اگر مصلحت ديدى كه گلنگبين را با آب رازيانه ، آب كاسنى ، آب كرفس بخورند مانعى ندارد . اسكنجبين نيز بسيار خوب و مفيد است . عسلاب همراه حسل نيز خوب است . اينك چند دارويى كه ممكن است براى ليونت شكم بيمار كافى باشند و نياز به داروهاى ديگر نباشد : 1 - داروى مسهلى كه از گل سرخ كه به گل ايرانى مشهور است و با شكر سازند . كه مسهلى است ملين و شكم را نرم مىكند و اسهال نمىدهد . اگر نياز بود كه نرمش شكم بيمار بيشتر باشد و لازم شد كه مسهل گل سرخى و شكر را قوىتر گردانى ، آن را در آب لبلاب قاطى كن ! و اگر باز نياز به تقويت دارو بود ، خيار چنبر دارويى و پانيد را بر آن اضافه كن ! 2 - گلنگبين كه با عسل و شيرهء گلنگبين ساخته شده باشد . به‌طورى كه عسل و شيرهء گلنگبين در آب لبلاب حل شود و از آن داروى ملين سازند كه ليونت به شكم بيمار مىدهد . هيچ‌گاه نه در ابتداى حالت تب و نه بعد از آن و نه بعد از سر آمدن نوبت تب ، داروى اسهالى به بيمار مده ! بويژه اگر تشخيص دادى كه مادهء خلط صفرايى با مادهء بلغم متعفن شدهء سبب تب هستند ، نكند به هيچ وجه داروى اسهالى به بيمار بدهى ، كه حتما مزاج بيمار را به